ภาษากลาง ภาษาชาติ ภาษามาตรฐาน ภาษาถิ่น
กลุ่มสาระ:
01_ภาษาไทย
ระดับชั้น: ประถมศึกษาปีที่ 5

           ภาษากลาง หมายถึง ภาษาที่ใช้สื่อสารกันในประเทศที่มีคนพูดกันอยู่หลายภาษา จึงจำเป็นต้องเลือกภาษาใดภาษาหนึ่งเพื่อให้เป็นภาษาที่ทุกคนจะสามารถเข้าใจและใช้สื่อสารกันได้ เช่น ในประเทศอินเดีย คนที่อยู่ต่างรัฐหรือต่างวรรณะกันมักพูดภาษาที่ต่างกันทำให้ติดต่อกันไม่ได้ เมื่อตกเป็นของอังกฤษ คนทั้งประเทศต้องเรียนภาษาอังกฤษใช้ภาษาอังกฤษ ทำให้สื่อสารกันได้ ภาษาอังกฤษจึงกลายเป็นภาษากลางสำหรับคนอินเดีย ในกรณีที่คนสองชาติไม่รู้ภาษาของกันและกัน หากมีภาษาใดที่ทั้งสองฝ่ายเข้าใจ ก็อาจใช้ภาษานั้นเป็นภาษากลางในการติดต่อได้ เช่น ในสมัยอยุธยา คนไทยไม่สามารถพูดภาษาอังกฤษได้ คนอังกฤษก็ไม่สามารถพูดภาษาไทย แต่มีคนฝ่ายไทยและฝ่ายอังกฤษที่รู้ภาษาโปรตุเกส การติดต่อระหว่างไทยกับอังกฤษ เช่น การทำสัญญาค้าขายก็ต้องใช้ภาษาโปรตุเกส ภาษาโปรตุเกสจึงเป็นภาษากลางสำหรับชาวไทยกับชาวอังกฤษในสมัยนั้น ในประเทศที่มีคนพูดหลายภาษาและต้องใช้ภาษากลาง ภาษากลางก็จะเป็นภาษาที่สำคัญของประเทศด้วย เพราะเป็นภาษาที่ทำให้คนทั้งประเทศมีความรู้สึกร่วมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันได้ ในประเทศจีนคนจีนต่างถิ่นกันก็พูดจากันไม่เข้าใจ จีนจึงได้กำหนดให้ภาษาแมนดารินเป็นภาษากลางของประเทศ และจัดการสอนให้คนทั้งประเทศเรียนภาษาแมนดารินเพื่อให้สามารถสื่อสารกันได้สะดวกขึ้นทั้งประเทศ ในประเทศไทย ภาษาถิ่นกรุงเทพฯเป็นภาษากลางที่คนไทยไม่ว่าจะเป็นคนเหนือ คนอีสาน คนตะวันออก คนใต้ ชนต่างชาติ หรือชนกลุ่มน้อยที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยต่างก็เรียนรู้ และใช้สื่อสารกันได้ภาษาถิ่นกรุงเทพฯจึงเป็นภาษากลางของประเทศไทย

 

          ภาษาชาติ หรือ ภาษาประจำชาติ หมายถึงภาษาที่ชนชาติใดชาติหนึ่งกำหนดให้เป็นภาษาประจำชาติของตน เป็นภาษาที่กำหนดให้คนทั้งประเทศเรียนรู้และใช้ในการศึกษา ในการปฏิบัติงาน และในการปกครองประเทศ นอกจากนี้ยังเป็นภาษาที่สอนให้แก่ชนต่างชาติด้วย ภาษาประจำชาติมักจะมีชื่อตามชื่อประเทศ เช่น ภาษาไทยเป็นภาษาประจำชาติของประเทศไทย ภาษาลาวเป็นภาษาประจำชาติของประเทศสาธารณรัฐประชาชนลาว แม้ชาติที่ไม่มีภาษาประจำชาติของตนเองก็อาจเรียกชื่อให้ใกล้กับชาติ เช่น ประเทศสหรัฐอเมริกาใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาประจำชาติก็เรียกว่า ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน หรือบางทีก็เรียกว่า ภาษาอเมริกันไปเลย ประเทศที่เกิดใหม่บางประเทศอาจต้องกำหนดให้มีภาษาประจำชาติมากกว่า 1 ภาษา เช่นประเทศสิงคโปร์ใช้ภาษาอังกฤษ จีน มาเลย์ และภาษาทมิฬ ในการติดต่อทางราชการ และนับภาษาทั้ง 4 เป็นภาษาประจำชาติ การมีภาษาประจำชาติเป็นเกียรติภูมิที่แสดงถึงความมั่นคง ความมีเอกราชของชาติ ความเป็นชาติที่มีเกียรติภูมิและมีประวัติอันยาวนาน ภาษาประจำชาติเป็นเอกลักษณ์และเป็นเครื่องแสดงความเป็นอิสระของชาติ จึงจำเป็นที่ผู้เป็นเจ้าของประเทศเจ้าของภาษาจะศึกษา พัฒนาและรักษาภาษาประจำชาติของตนไว้ มิให้ถูกภาษาต่างชาติกลืนไปได้

          ภาษามาตรฐาน คำว่ามาตรฐาน หมายถึง เกณฑ์ที่กำหนดเพื่อรับเอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งว่ามีคุณสมบัติในระดับที่พอใจ มาตรฐานเป็นเกณฑ์ที่กำหนดสมมติขึ้นจึงมิใช่สิ่งที่แน่นอน เช่น มาตรฐานการดำรงชีวิตของคนในแต่ละสังคมไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน และแม้ในสังคมเดียวกัน หรือในคนคนเดียวกันก็อาจใช้มาตรฐานที่ต่างกันได้ จึงมีคำว่า Double Standard หรือ การถือมาตรฐานต่างระดับ ภาษาเป็นสิ่งที่คนในสังคมหนึ่งๆ กำหนดขึ้นใช้เพื่อการสื่อสารกันในกลุ่ม ภาษาเป็นวัฒนธรรมที่มนุษย์สร้าง พัฒนา และปรับเปลี่ยนไปตามความต้องการใช้ของตน และในทางกลับกันภาษาก็สร้าง พัฒนา และเปลี่ยนแปรไปตามลักษณะการใช้และความต้องการการใช้ภาษา ในบางครั้งภาษาอาจแปรเปลี่ยนไปผิดทาง โดยที่ผู้เป็นเจ้าของภาษาไม่ได้ต้องการให้เป็นเช่นนั้น ภาษาที่เจ้าของภาษายอมรับและถือว่าถูกต้องเป็นมาตรฐานของภาษาในสังคมนั้น และด้วยเหตุที่การเรียนรู้ภาษาเป็นความสำเร็จเฉพาะตัวของคน แต่คนเรียนรู้ภาษาได้ไม่เท่ากัน มีความสามารถในการใช้ภาษาไม่เท่ากัน จึงต้องมีการกำหนดว่า ภาษาอย่างใดถูกอย่างใดผิด เพื่อกำหนดเป็นมาตรฐานของชาติ เป็นความมุ่งหวังของชาติที่จะให้คนในชาติใช้ภาษาถูกต้องได้ถึงเกณฑ์ภาษามาตรฐาน เพราะการใช้ภาษาได้ถูกต้องแสดงถึงความสามารถในการสื่อสารที่ได้รับการสั่งสอนอบรมมาแล้ว คนที่มีการศึกษาคือคนที่ได้รับการสั่งสอนอบรมแล้ว คนที่ใช้ภาษาได้ถูกต้องตามมาตรฐานจึงนับว่าเป็นคนที่มีการศึกษา

          ภาษาถิ่น หมายถึง ภาษาที่ใช้อยู่ในท้องถิ่นใดท้องถิ่นหนึ่งของประเทศ ในประเทศไทยมีภาษาถิ่นอีสาน ภาษาถิ่นใต้ และภาษาถิ่นเหนือที่เรียกกันว่าภาษาล้านนา ภาษาถิ่นเป็นภาษาเดียวกันกับภาษาไทย แต่มีลักษณะบางอย่างแตกต่างผิดเพี้ยนไปจากภาษากลาง และความแตกต่างนั้นมักเป็นระบบ เช่น คำที่ภาษากรุงเทพฯใช้ ร ภาษาเหนือจะเป็น ฮ เช่น คำว่า รัก เป็น ฮัก คำว่า เรือน เป็น เฮือน คำว่า ร้อง เป็น ฮ้อง เป็นต้น ในแต่ละถิ่นอาจจะมีภาษาถิ่นย่อยลงไปอีก เช่น ในภาษาถิ่นใต้ ก็มีภาษาสงขลา ภาษานคร ภาษาตากใบ ภาษาสุราษฎร์ เป็นต้น ภาษาท้องถิ่นอีสานของประเทศไทยมีลักษณะใกล้เคียงกับภาษาที่พูดที่ใช้กันในประเทศลาว แต่ภาษาอีสานก็ยังถือว่าเป็นภาษาถิ่นของภาษาไทย ภาษาถิ่นอีสานมีภาษาถิ่นย่อยหลายภาษา ภาษาถิ่นทุกภาษาเป็นภาษาที่สำคัญในสังคมไทย เป็นภาษาที่บันทึกเรื่องราว ประสบการณ์ และวัฒนธรรมทุกแขนงของท้องถิ่น เราจึงควรรักษาภาษาถิ่นทุกถิ่นไว้ใช้ให้ถูกต้องเพื่อเป็นสมบัติมรดกของชาติต่อไป



ที่มา: กาญจนา นาคสกุล จาก นิตยสาร สกุลไทย ฉบับที่ 2540
เว็บลิงค์: http://www.panyathai.or.th/wiki/index.php/ภาษาไทยกลาง, http://th.wikipedia.org/wiki/ภาษาถิ่น
คลิปอาร์ต:
คลิปวิดีโอ: