การอนุรักษ์ทรัพยากร
กลุ่มสาระ:
04_สังคมฯ (อาเซียน,หน้าที่ฯ,พุทธฯ,ประวัติฯ,เศรษฐฯ,ภูมิฯ)
ระดับชั้น: ประถมศึกษาปีที่ 6


     การอนุรักษ์ทรัพยากรเป็นคำที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย   แต่มักจะเป็นที่เข้าใจผิดพลาดไปบางประเด็น  ส่วนมากเข้าใจว่า การอนุรักษ์ คือ การเก็บเอาไว้ ไม่มีการนำมาใช้  หรืออาจเข้าใจเป็นอย่างอื่นได้บ้าง เช่น การใช้อย่างประหยัด ใช้อย่างฉลาด หรือใช้อย่างสมเหตุสมผล เหล่านี้ล้วนเป็นภาพของการอนุรักษ์แบบนามธรรมทั้งสิ้น จึงทำให้เกิดความไขว้เขวในการนำมาประยุกต์ใช้ในการจัดการทรัพยากร

ความหมายและวิธีการอนุรักษ์

     การอนุรักษ์  หมายถึง การใช้อย่างสมเหตุสมผล เพื่อการมีใช้ตลอดไป  เป็นคำนิยามง่ายๆ แต่เป็นการเน้น “การใช้” ทรัพยากรเป็นพื้นฐาน อีกทั้งยังมีแนวทางการใช้ตลอดไปซึ่งก็หมายถึง จะใช้ทรัพยากรอย่างไรจึงจะทำให้มีทรัพยากรเป็นต้นทุน (stock) ที่สามารถมีใช้ตลอดไปได้ อย่างไรก็ตาม “การใช้” นี้มิได้หมายถึงเฉพาะการนำมาบริโภค ดื่ม กิน หรือสัมผัสเท่านั้น แต่หมายรวมถึงการเก็บเอาไว้เชยชม ฟื้นฟู หรือพัฒนาสิ่งอื่นให้ดีขึ้นก็ได้ กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ การใช้อาจจะต้องดำเนินการเก็บกัก การรักษา การซ่อมแซม การฟื้นฟู การป้องกัน การสงวน หรือการแบ่งเขตที่จะสงวนไว้ก็ได้
 
หลักการอนุรักษ์

     ธรรมชาติของทรัพยากรเมื่อถูกนำมาใช้นั้น ขึ้นอยู่กับว่าเป็นทรัพยากรประเภทใด ซึ่งมีสมบัติเฉพาะตัวอยู่แล้ว แต่ที่เหมือนกันก็คือ เมื่อมีการใช้ก็ต้องเกิดความเสื่อมโทรม     ทรัพยากร  ร่อยหรอ บางชนิดอาจลดน้อยลงทำให้หายากหรืออาจสูญหายไปก็ได้    ดังนั้นการอนุรักษ์จึงต้อง กำหนดหลักการให้ชัดเจน เพื่อนำไปสู่การสร้างมาตรการและสร้างแผนการอนุรักษ์ต่อไป หลักการอนุรักษ์สามารถสรุปได้ดังนี้

  • หลักการที่  1  การใช้แบบยั่งยืน
    ทรัพยากรทุกประเภททุกกลุ่มต้องมีแผนการใช้แบบยั่งยืน (sustainable utilization) ซึ่งต้องมีการวางแผนการใช้ตามสมบัติเฉพาะตัวของทรัพยากร พร้อมทั้งมีการเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับชนิดของทรัพยากร 
  • หลักการที่ 2  การฟื้นฟูสิ่งเสื่อมโทรม
    ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น เมื่อมีการใช้แล้วย่อมเกิดความเสื่อมโทรม เพราะใช้เทคโนโลยีไม่เหมาะสม เก็บเกี่ยวมากเกินความสามารถในการปรับตัวของระบบ มีสารพิษเกิดขึ้น เก็บเกี่ยวบ่อยเกินไปและไม่ถูกต้องตามกาลเวลา จำเป็นต้องทำการฟื้นฟูให้ดีเสียก่อนจึงจะสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้
  • หลักการที่ 3  การสงวนของหายาก
    ทรัพยากรบางชนิดมีการใช้มากเกินไป  หรือมีการแปรสภาพเป็นสิ่งอื่น ทำให้เกิด        การสูญพันธุ์ได้ จำเป็นต้องสงวนหรือเก็บไว้ เพื่อเป็นแม่พันธุ์หรือเป็นตัวแม่บทในการผลิตให้มากขึ้นจนได้ผลผลิตปริมาณมากพอแล้ว จึงสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้
     

หลักการปฏิบัติในการอนุรักษ์

     ในการที่จะบรรลุเป้าหมายหลักการการอนุรักษ์ทั้ง 3 ประเด็นนั้น ควรอย่างยิ่งที่จะดำเนินการเป็นขั้นตอนดังนี้

  1. งดการใช้ที่ไม่จำเป็น หรือมีแนวโน้มที่จะเกิดการสูญเปล่าขึ้น เพราะการตัดปัญหาการใช้ทรัพยากรที่ไม่จำเป็น เท่ากับเป็นการประหยัดทรัพยากรที่มีอยู่ให้มีใช้ตลอดไป
  2. ดูแลรักษาทรัพยากรที่หายากหรือมีน้อยให้อยู่ในสภาวะที่มากพอเสียก่อน จึงจะใช้ทรัพยากรนั้นๆ
  3. ผู้ใช้ทรัพยากรทั้งหลายควรตระหนักอยู่เสมอ  ว่าทรัพยากรแต่ละอย่างมีความสัมพันธ์ต่อกัน  ยากที่จะแยกจากกันได้  ถ้ามีการกระทำอย่างหนึ่งอย่างใด ต่อทรัพยากรประเภทหนึ่ง จะมีผลกระทบกระเทือนต่อทรัพยากรอีกประเภทหนึ่ง เป็นปัญหาลูกโซ่เสมอ
  4. การเพิ่มผลผลิตของพื้นที่แต่ละแห่งควรจะต้องปฏิบัติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งปัจจุบัน ซึ่งมีประชากรเพิ่มขึ้นอย่างมาก 
  5. พยายามให้สภาวะแวดล้อมดีขึ้น เพื่อพืชและสัตว์เจริญเติบโตได้ดี
     

วิธีการอนุรักษ์

     วิธีการอนุรักษ์นั้น ประกอบด้วย 8 วิธีการคือ การใช้ ( แบบยั่งยืน) การเก็บกัก การรักษา หรือซ่อมแซม  การฟื้นฟู  การพัฒนา  การป้องกัน  การสงวน  และการแบ่งเขต  ทั้ง 8 วิธีการนี้ ต้องสร้างความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง มิฉะนั้นแล้วอาจเกิดความผิดพลาดได้  ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้

  1. การใช้ หมายถึง การใช้หลายรูปแบบ เช่น บริโภคโดยตรง ได้เห็น ได้ยิน ได้สัมผัส  การให้ความสะดวก และความปลอดภัย รวมไปถึงการใช้พลังงาน   ต้องสามารถนำมาปรับใช้แบบยั่งยืน
  2. การเก็บกัก หมายถึง การรวบรวมและเก็บกักทรัพยากรที่มีแนวโน้มที่จะขาดแคลน
  3. การรักษาหรือซ่อมแซม หมายถึง การดำเนินการใดๆ ต่อทรัพยากรที่ขาดไปหรือไม่ทำงาน ให้สามารถให้ฟื้นคืนสภาพเดิมได้ อาจใช้เทคโนโลยีที่มนุษย์สร้างขึ้นช่วยให้ดีเหมือนเดิม จนสามารถนำมาใช้ได้
  4. การฟื้นฟู หมายถึง การดำเนินการใดๆ ต่อทรัพยากรหรือสิ่งแวดล้อมที่เสื่อมโทรม ให้สิ่งเหล่านั้นเป็นปกติ สามารถเอื้อประโยชน์ในการนำไปใช้ประโยชน์ต่อไป
  5. การพัฒนา หมายถึง การทำสิ่งที่เป็นอยู่ให้ดีขึ้น พัฒนาเพิ่มประสิทธิภาพให้เกิดผลิตผลที่มากขึ้น การพัฒนาที่ถูกต้องนั้น ต้องใช้ทั้งความรู้  เทคโนโลยีและการวางแผนที่ดี
  6. การป้องกัน หมายถึง การป้องกันสิ่งที่เกิดขึ้นมิให้ลุกลาม  รวมไปถึงการยับยั้งสิ่งที่ยังไม่เกิดด้วย
  7. การสงวน หมายถึง การเก็บไว้โดยไม่ให้แตะต้องหรือห้ามนำไปใช้ด้วยวิธีใดๆ ก็ตาม การสงวนอาจกำหนดเวลาที่เก็บไว้โดยไม่ให้มีการใช้ตามเวลาที่กำหนดไว้ก็ได้
  8. การแบ่งเขต หมายถึง การแบ่งพื้นที่ แบ่งกลุ่มหรือประเภทตามคุณสมบัติของทรัพยากร



ที่มา: ฝ่ายวิชาการ อจท.
เว็บลิงค์:
คลิปอาร์ต:
คลิปวิดีโอ: