วิมุตติ 5 หลักธรรมว่าด้วยนิโรธ
กลุ่มสาระ:
04_สังคมฯ (อาเซียน,หน้าที่ฯ,พุทธฯ,ประวัติฯ,เศรษฐฯ,ภูมิฯ)
ระดับชั้น: มัธยมศึกษาปีที่ 5

วิมุตติ 5
คือ ความหลุดพ้นจากกิเลส 5 ประการ  ได้แก่

      1. วิกขัมภนวิมุตติ  
         
ความหลุดพ้นหรือความดับกิเลสด้วยการข่มไว้ด้วยฌาน (ภาวะที่จิตสงบแน่วแน่เนื่องมาจากการเพ่งอารมณ์) เป็นการดับกิเลสของผู้บำเพ็ญฌานถึงขั้นปฐมฌาน (ฌานที่ 1 มีองค์ 5 คือ วิตก  วิจาร  ปีติ  สุข  เอกัคคตา)  ตลอดเวลาที่อยู่ในปฐมฌานนั้นย่อมข่มนิวรณ์ 5 (ธรรมที่กั้นจิตไม่ให้บรรลุความดี มี 5 อย่าง  ได้แก่  กามฉันท์  พยาบาท  ถีนมิทธะ  อุทธัจจกุกกุจจะ  วิจิกิจฉา)
ไว้ได้

 

       2. ตทังควิมุตติ 
          
ความหลุดพ้นหรือความดับกิเลสด้วยองค์ธรรมนั้นๆ คือ ดับกิเลสด้วยธรรมที่ตรงกันข้าม  เช่น
ดับความโกรธด้วยเมตตา  หรือดับความเห็นว่าเป็นตัวตน  หรือความเห็นเป็นเหตุให้ถือตัวตน (สักกายทิฏฐิ) ด้วยการกำหนดแยกนามรูปออกได้  ถือเป็นการดับกิเลสชั่วคราว

       3. สมุจเฉทวิมุตติ 
          
ความหลุดพ้นหรือความดับกิเลสด้วยการตัดขาดด้วยอริยมรรค  หรือโลกุตตรมรรคในขณะแห่งมรรคนั้นๆ

       4. ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ 
          
ความหลุดพ้นหรือความดับกิเลสด้วยการสงบระงับ  คือ  การหลุดพ้นจากกิเลสด้วยอริยผล (ผลอันประเสริฐ มี 4 ชั้น คือ โสดาปัตติผล  สกทาคามิผล อนาคามิผล และอรหัตผล) และเป็นการหลุดพ้นที่ยั่งยืนเด็ดขาด  ไม่ต้องขวนขวายเพื่อดับอีก

       5. นิสสรณวิมุตติ 
           ความหลุดพ้นหรือความดับกิเลสด้วยการสลัดออก  คือ  ดับกิเลสได้หมดสิ้นแล้ว  ดำรงอยู่ในภาวะที่กิเลสดับแล้วอย่างยั่งยืน  นั่นคือ  การบรรลุนิพพาน (สภาพที่ดับกิเลสและทุกข์ทั้งปวง)




ที่มา: ดนัย ไชยโยธา. พจนานุกรมคำศัพท์พระพุทธศาสนา. กรุงเทพมหานคร : อักษรเจริญทัศน์, 2549.
ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ – ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพมหานคร : ราชบัณฑิตยสถาน, 2542.
เว็บลิงค์: http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%B8%E0%B8%95%E0%B8%95%E0%B8%B4, http://www.84000.org/tipitaka/book/nana.php?q=32, http://mediacenter.mcu.ac.th/data/caipyo/m5/web/hungtoom/p7.php
คลิปอาร์ต:
คลิปวิดีโอ: